Xolesterol bədənimizdə hüceyrə membranlarının formalaşması, hormon istehsalı və vitamin D-nin sintezi üçün vacib olan yağ bənzəri bir maddədir. Lakin qanda xolesterol səviyyəsi normadan yüksək olduqda, bu, ürək-damar sistemi üçün ciddi təhlükə yaradır.
Statistikalara görə, ürək-damar xəstəlikləri dünyada ölüm səbəbləri arasında birinci yerdədir və yüksək xolesterol bu xəstəliklərin əsas risk faktorlarından biri sayılır.
Xolesterol Növləri: "Pis" və "Yaxşı" Xolesterol
Xolesterolu düzgün başa düşmək üçün ilk növbədə onun növlərini bilmək vacibdir:
LDL (Aşağı Sıxlıqlı Lipoprotein) — “Pis Xolesterol” LDL qanda artıq xolesterolu daşıyır və damar divarlarında yığılma meylindədir. Səviyyəsi yüksək olduqda, arteriyalarda plaq (aterosklerotik ləkə) əmələ gəlməsinə səbəb olur.
HDL (Yüksək Sıxlıqlı Lipoprotein) — “Yaxşı Xolesterol” HDL əksinə, artıq xolesterolu damarlardan toplayaraq qaraciyərə daşıyır, burada o, parçalanır və bədəndən çıxarılır. Yüksək HDL səviyyəsi ürək üçün qoruyucu rol oynayır.
Triqliseridlər Bunlar qanda olan digər yağ növüdür. Yüksək triqliserid səviyyəsi, xüsusən aşağı HDL ilə birləşdikdə, ürək xəstəliyi riskini artırır.
Sağlam ürək üçün LDL səviyyəsinin aşağı, HDL səviyyəsinin isə nisbətən yüksək olması arzu olunandır.
Yüksək Xolesterol Ürəyə Necə Zərər Verir?
1. Aterosklerozun Başlanması
Qanda LDL səviyyəsi yüksək olduqda, bu hissəciklər arteriya divarlarının daxili qatına keçərək yığılmağa başlayır. Bədənin immun sistemi bu yığıntıya reaksiya verərək iltihabi proses başladır, nəticədə plaq adlanan bərk təbəqə formalaşır. Bu proses ateroskleroz adlanır və illər ərzində, çox zaman heç bir simptom vermədən inkişaf edir.
2. Koronar Arteriyaların Daralması
Ürək əzələsini qanla təmin edən koronar arteriyalarda plaq yığıldıqda, damarın daxili boşluğu daralır. Bu, ürəyə gedən qan və oksigen axınını azaldır. Nəticədə insan fiziki yüklənmə zamanı sinədə ağrı və ya sıxılma (angina) hiss edə bilər.
3. İnfarkt (Miokard İnfarktı) Riski
Bəzən plaqın üzəri cırılır və bu, qan laxtasının (trombun) əmələ gəlməsinə səbəb olur. Əgər bu laxta arteriyanı tam tutarsa, ürək əzələsinin müəyyən hissəsinə qan axını tamamilə dayanır və həmin hissə oksigensiz qalaraq zədələnir — bu vəziyyət infarkt adlanır. İnfarkt həyati təhlükə yaradan, təcili tibbi yardım tələb edən bir vəziyyətdir.
4. Ürək Çatışmazlığı
Uzun müddət davam edən koronar arteriya xəstəliyi ürək əzələsini zəiflədə bilər. Zəifləmiş ürək bədənin tələbatını ödəmək üçün kifayət qədər qan vura bilmir, bu da ürək çatışmazlığı ilə nəticələnə bilər.
5. İnsult Riski
Yüksək xolesterol təkcə ürəyi deyil, beynə qan aparan damarları da təsirləndirir. Bu damarlarda plaq yığılması və ya tromb əmələ gəlməsi insulta səbəb ola bilər.
Yüksək Xolesterolun Simptomları Varmı?
Bu, xəstələrin ən çox verdiyi suallardan biridir: yüksək xolesterolun özü adətən heç bir simptom yaratmır. İnsanlar çox zaman yalnız infarkt, angina və ya insult kimi ağırlaşmalar yaşadıqdan sonra problemin mövcudluğundan xəbər tuturlar. Buna görə də yüksək xolesterol bəzən “səssiz təhlükə” adlandırılır.
Yeganə etibarlı yol — müntəzəm qan analizi (lipid profili) vasitəsilə xolesterol səviyyəsini yoxlatmaqdır.
Xolesterolu Yüksəldən Risk Faktorları
Qeyri-sağlam qida rejimi — doymuş və transyağlarla zəngin qida (fast-food, hazır qida məhsulları)
Hərəkətsiz həyat tərzi — fiziki fəaliyyətin azlığı HDL səviyyəsinin aşağı olmasına səbəb olur
Artıq çəki və piylənmə
Siqaret çəkmək — HDL səviyyəsini aşağı salır və damar divarlarına zərər verir
Genetik faktorlar — ailəvi hiperxolesterolemiya kimi irsi vəziyyətlər
Yaş və cins — yaşla bağlı risk artır, menopauzadan sonra qadınlarda LDL səviyyəsi yüksələ bilər
Müşayiət edən xəstəliklər — şəkərli diabet, hipotireoz, böyrək xəstəlikləri
Vacib Xəbərdarlıq: Bu məqalə yalnız məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhəti, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir.
