Miokard infarktı, ürək əzələsinin (miokardın) bir hissəsinin qanla təchizatının kəskin şəkildə kəsilməsi nəticəsində həmin nahiyənin toxumasının ölməsi (nekrozu) hadisəsidir.
Ürək bir nasos kimi işləyərək bədənimizə qan vurur, lakin onun özünün də oksigenə və qidaya ehtiyacı var. Bu təchizatı koronar arteriyalar adlanan damarlar təmin edir.
Əgər bu damarlardan biri trombla (qan laxtası ilə) tıxanarsa və ya ciddi şəkildə daralarsa, ürək əzələsi oksigen ala bilmir. Cəmi bir neçə dəqiqə ərzində ürək hüceyrələri zədələnməyə başlayır. Vaxtında müdaxilə edilmədikdə, bu zədələnmə geri dönməz olur.
Miokard infarktı əlamətləri: Bədəniniz sizə nə deyir?
İnfarktın əlamətləri hər kəsdə eyni olmaya bilər. Bəzi insanlarda simptomlar qəfil və şiddətli olur, bəzilərində isə günlər öncədən özünü göstərən zəif ağrılarla başlayır.
Miokard infarktı əlamətləri aşağıdakılardır:
Döş qəfəsində ağrı və sıxıntı: Ən klassik əlamətdir. Xəstələr bunu döş sümüyünün arxasında “ağır bir daş varmış kimi” sıxılma, yanma və ya təzyiq hissi kimi təsvir edirlər. Ağrı adətən 15 dəqiqədən çox çəkir.
Ağrının yayılması: Ağrı təkcə sinədə qalmır; sol qola, çiyinə, boyuna, çənəyə və hətta kürəyə yayıla bilər.
Nəfəs darlığı: Bəzən sinə ağrısı olmadan belə, insan nəfəs almaqda çətinlik çəkir.
Soyuq tər tökmə: Heç bir fiziki gərginlik olmadan anidən soyuq və yapışqan tər ifrazı.
Ürəkbulanma və qusma: Xüsusilə qadınlarda infarkt həzm sistemi problemi kimi (mədə yanması, ürəkbulanma) özünü büruzə verə bilər.
Halsızlıq və başgicəllənmə: Qəfil yaranan dərin yorğunluq hissi və ya huşun itirilməsi təhlükə siqnalıdır.
Vacib qeyd: Şəkərli diabet xəstələrində infarkt “səssiz” keçə bilər. Onlarda ağrı reseptorları zədələndiyi üçün şiddətli sinə ağrısı hiss etmədən infarkt keçirmə riski yüksəkdir.
Miokard infarktı üçün risk faktorları
İnfarktın kimdə baş verəcəyini 100% öncədən demək mümkün olmasa da, müəyyən faktorlar bu riski dəfələrlə artırır:
Yüksək qan təzyiqi (Hipertoniya): Damar divarlarını zədələyərək aterosklerozu sürətləndirir.
Xolesterin yüksəkliyi: “Pis” xolesterin damarların tıxanmasına səbəb olur.
Siqaret çəkmək: Damarları daraldır və qanın laxtalanma meylini artırır.
Şəkərli diabet: Damar sağlamlığının ən böyük düşmənlərindən biridir.
Artıq çəki və hərəkətsizlik: Ürəyin yükünü artırır.
Genetik meyillilik: Ailədə gənc yaşda infarkt keçirən şəxslərin olması riski artırır.
Diaqnoz necə qoyulur?
Xəstəxanaya müraciət edildikdə həkimlər aşağıdakı üsullarla diaqnozu dəqiqləşdirirlər:
EKQ (Elektrokardioqrafiya): Ürəyin elektrik aktivliyini ölçür. İnfarktın olub-olmadığını və ürəyin hansı nahiyəsinin zədələndiyini göstərir.
Qan analizləri (Troponin testi): Ürək əzələsi zədələndikdə qana xüsusi zülallar (troponin) ifraz olunur. Bu test infarktı təsdiqləyən ən dəqiq üsuldur.
Exokardioqrafiya (Ürək mərkəzi): Ürəyin ultrasəs müayinəsidir. Ürəyin yığılma qabiliyyətini və qapaqların vəziyyətini yoxlayır.
Angioqrafiya: Damarların içini görmək üçün kontrast maddə vurularaq rentgen çəkilir. Tıxanmış damarın yerini dəqiq təyin edir.
Miokard infarktı müalicəsi və ilk yardım
İnfarkt zamanı hər saniyə qızıl dəyərindədir. “Vaxt ürək əzələsidir” prinsipi ilə hərəkət edilməlidir.
Evdə və ya işdə nə etməli?
Dərhal təcili yardıma zəng edin.
Xəstəni oturdun və ya uzandırın, fiziki hərəkəti tam dayandırın.
Yaxasını açın, təmiz hava gəlməsini təmin edin.
Həkim məsləhəti varsa, aspirin çeynəmək qanın durulmasına kömək edə bilər (allergiyası olmayanlar üçün).
Xəstəxanada müalicə
Müalicənin əsas məqsədi qapalı damarı açmaqdır. Bunun üçün:
Angioplastika və Stent: Daralmış damar balonla genişləndirilir və içərisinə stent yerləşdirilir.
Trombolitik terapiya: Qan laxtasını əridən güclü dərmanların damar daxilinə vurulması.
Aorto-koronar şuntlama (By-pass): Əgər damarlar çox sayda və ciddi tıxanıbsa, cərrahi əməliyyatla qan axını üçün yeni yol yaradılır.
İnfarktdan sonra həyat: Nələrə diqqət etməli?
İnfarkt keçirmək həyatın sonu deyil, lakin həyat tərzini dəyişmək üçün bir xəbərdarlıqdır.
Dərmanların nizamlı qəbulu: Qan durulducu və təzyiq dərmanları ömürlük və ya uzunmüddətli təyin edilə bilər.
Pəhriz: Duz, şəkər və doymuş yağlardan uzaq durun. Aralıq dənizi pəhrizinə (balıq, zeytun yağı, tərəvəz) üstünlük verin.
Fiziki aktivlik: Həkimin icazəsi ilə gündəlik 30 dəqiqəlik yüngül gəzintilər ürək əzələsini gücləndirir.
Stress menecmenti: Stress ürək döyüntüsünü və təzyiqi artıraraq təkrar infarkt riskini yaradır.
Tez-tez verilən suallar
Ürək ağrısı ilə miokard infarktı əlamətləri necə fərqləndirilir?
Ürək ağrısı (angina pektoris) adətən fiziki gərginlik zamanı yaranır və istirahət etdikdə və ya dilaltı həb qəbul etdikdə keçir. Lakin miokard infarktı əlamətləri istirahət halında da davam edir, daha şiddətlidir və dilaltı həblərlə tam keçmir.
Qadınlarda miokard infarktı necə olur?
Qadınlarda infarkt simptomları daha fərqli ola bilər. Onlar həmişə şiddətli sinə ağrısı hiss etmirlər. Bunun əvəzinə hədsiz yorğunluq, kürək ağrısı, çənədə narahatlıq və sanki “mədəni soyuq vurub” kimi hisslər ön plana çıxa bilər.
İnfarktdan qorunmaq üçün hansı analizləri verməliyik?
İnfarkt riskini qiymətləndirmək üçün mütəmadi olaraq lipid profili (xolesterin, triqliserid), şəkər analizi və arterial təzyiq monitorinqi aparılmalıdır. Həmçinin ildə bir dəfə kardioloq müayinəsindən keçmək vacibdir.
Gənc yaşda miokard infarktı mümkündürmü?
Bəli, təəssüf ki, müasir dövrdə zərərli vərdişlər, enerji içkiləri, oturaq həyat tərzi və yüksək stress səbəbindən 25-35 yaşlı şəxslərdə də infarkt halları tez-tez müşahidə olunur.
Miokard infarktı keçirən şəxs tam sağala bilərmi?
İnfarktdan sonra ürək əzələsində müəyyən bir çapıq toxuması qalır. Lakin düzgün müalicə, reabilitasiya və sağlam həyat tərzi ilə xəstələr normal və aktiv həyatlarına geri dönə bilərlər.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
