Sağlamlıq mövzularında ən çox verilən suallardan biri budur: Aşağı təzyiq niyə olur? Əlamətləri nələrdir? Çox vaxt yüksək qan təzyiqi (hipertoniya) “səssiz qatil” adlandırılaraq bütün diqqəti üzərinə çəksə də, aşağı qan təzyiqi, yəni hipotenziya da həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə azalda bilər.
Bəzi insanlar üçün təbii olaraq aşağı olan təzyiq heç bir problem yaratmır, lakin bir çoxları üçün bu, başgicəllənmə, huşunu itirmə və ya daha ciddi sağlamlıq problemlərinin göstəricisidir.
Aşağı qan təzyiqi (Hipotenziya) nədir?
Tibbi dildə desək, qan təzyiqi qanın damar divarlarına göstərdiyi təzyiqdir. Normal qan təzyiqi adətən 120/80 mmHg hesab olunur. Əgər göstəricilər 90/60 mmHg-dən aşağı düşərsə, bu, hipotenziya hesab olunur.
Ancaq burada vacib bir məqam var: təzyiqin rəqəmi tək başına hər şeyi ifadə etmir. Əgər özünüzü yaxşı hiss edirsinizsə və orqanlarınız kifayət qədər oksigen alırsa, 85/55 belə sizin üçün normal ola bilər.
Problem o zaman başlayır ki, beyin və digər həyati orqanlar kifayət qədər qanla təmin olunmur.
Aşağı təzyiq niyə olur? Əsas səbəblər
“Aşağı təzyiq niyə olur?” sualının cavabı fərdi faktorlardan asılı olaraq dəyişir.
Budur ən çox rast gəlinən səbəblər:
1. Susuzlaşma (Dehidratasiya)
Bədən itirdiyi mayeni geri ala bilmədikdə, qan həcmi azalır. Qan həcminin azalması isə birbaşa təzyiqin düşməsinə səbəb olur. Qızdırma, qusma, şiddətli ishal və ya həddindən artıq tərləmə bədəni susuz qoya bilər.
2. Ürək Problemləri
Ürək bədənə qanı nasosla vuran mərkəzdir. Əgər ürək ritmində pozğunluq (aritmiya), ürək qapaqları problemləri və ya ürək çatışmazlığı varsa, qan dövranı zəifləyir və təzyiq düşür.
3. Endokrin pozğunluqlar
Qalxanvari vəzi (zob) problemləri, böyrəküstü vəzi çatışmazlığı (Addison xəstəliyi) və aşağı qan şəkəri (hipoqlikemiya) təzyiqin tənzimlənməsinə cavabdeh olan hormonların balansını pozaraq hipotenziyaya yol açır.
4. Qan İtirmə və Şiddətli İnfeksiyalar
Böyük bir travma və ya daxili qanaxma qan həcmini kəskin azaldır. Həmçinin, sepsis (qan zəhərlənməsi) zamanı infeksiya qan damarlarına keçərək təzyiqin həyati təhlükə yaradacaq dərəcədə düşməsinə səbəb ola bilər.
5. Hamiləlik
Hamiləlik zamanı qan dövranı sistemi sürətlə genişlənir. Bu, xüsusilə ilk 24 həftədə təzyiqin düşməsinə səbəb olur. Doğuşdan sonra təzyiq adətən normal halına qayıdır.
6. Bəzi Dərmanların Yan Təsirləri
Sidikqovucular, beta-blokatorlar, bəzi antidepressantlar və Parkinson xəstəliyi üçün istifadə olunan dərmanlar təzyiqi aşağı sala bilər.
Aşağı Təzyiqin Əlamətləri Nələrdir?
Təzyiqiniz aşağı düşdükdə bədəniniz sizə müxtəlif siqnallar göndərir.
Aşağı təzyiqin əlamətləri aşağıdakılardır:
Başgicəllənmə və ya səndələmə: Xüsusilə birdən ayağa duranda (ortostatik hipotenziya).
Huşunu itirmə (Sinkop): Beynin qısa müddətli qansız qalması nəticəsində yaranır.
Bulanıq görmə: Gözlərə gedən qan axınının azalması görüntünü dumanlı edir.
Ürəkbulanma: Tez-tez başgicəllənmə ilə müşayiət olunur.
Yorğunluk və konsentrasiya pozğunluğu: Daimi yuxulu olmaq və diqqəti toplaya bilməmək.
Soyuq və solğun dəri: Qan dövranının zəifləməsi dərinin temperaturunun düşməsinə səbəb olur.
Sürətli və səthi tənəffüs: Bədən oksigen çatışmazlığını kompensasiya etməyə çalışır.
Aşağı Təzyiqin Növləri
Hər aşağı təzyiq eyni deyil. Həkimlər hipotenziyanı bir neçə növə ayırırlar:
Ortostatik Hipotenziya: Oturan və ya uzanan yerdən qəfil ayağa qalxdıqda təzyiqin düşməsi.
Postprandial Hipotenziya: Yeməkdən dərhal sonra baş verən təzyiq düşməsidir (əsasən yaşlılarda görünür).
Neyral Vasitəli Hipotenziya: Uzun müddət ayaqüstə qaldıqdan sonra baş verir (çox vaxt gənclərdə və uşaqlarda rast gəlinir).
Şokla Əlaqəli Şiddətli Hipotenziya: Travma, infeksiya və ya allergiya nəticəsində yaranan təcili tibbi vəziyyət.
Diaqnoz və Müalicə
Əgər sizdə xroniki olaraq aşağı təzyiq varsa, həkiminiz aşağıdakı testləri təyin edə bilər:
Qan analizi: Şəkər səviyyəsini və qan azlığını (anemiya) yoxlamaq üçün.
EKQ (Elektrokardioqram): Ürək ritmini ölçmək üçün.
Tilt-table testi: Bədəninizin vəziyyət dəyişikliyinə necə reaksiya verdiyini görmək üçün.
Müalicə adətən altda yatan səbəbə yönəlir. Məsələn, səbəb susuzluqdursa, maye qəbulu artırılır; əgər dərmandırsa, dozaj tənzimlənir.
Aşağı təzyiqi olanlar üçün qidalanma və həyat tərzi məsləhətləri
Daha çox su için: Gün ərzində 2-2.5 litr su içmək qan həcmini qoruyur.
Duz miqdarını bir qədər artırın: Həkiminizlə məsləhətləşərək duz qəbulunu bir az artıra bilərsiniz (duz suyu bədəndə saxlayır).
Kiçik porsiyalarla tez-tez yeyin: Ağır yeməklərdən sonra təzyiqin düşməsinin qarşısını alın.
Kompressiya corabları: Ayaqlarda qan yığılmasının qarşısını alaraq qanın ürəyə qayıtmasına kömək edir.
Qəfil hərəkətlərdən qaçın: Səhər çarpayıdan qalxarkən əvvəlcə bir neçə dəqiqə oturun, sonra ayağa durun.
Tez-tez verilən suallar
1. Aşağı təzyiq ölümlə nəticələnə bilərmi?
Normalda xroniki aşağı təzyiq təhlükəli deyil. Lakin, əgər təzyiq şok və ya ağır daxili qanaxma nəticəsində kəskin düşərsə, bu, həyati orqanların fəaliyyətini dayandıra bilər və təcili müdaxilə tələb edir.
2. Təzyiq aşağı düşəndə nə yemək lazımdır?
Təzyiq anidən düşdükdə bir qədər duzlu ayran içmək və ya şoraba (turşu) yemək təzyiqi sürətlə qaldıra bilər. Həmçinin, kofeinli içkilər (qəhvə, tünd çay) müvəqqəti olaraq təzyiqi artırır.
3. Qan azlığı (anemiya) aşağı təzyiqə səbəb olurmu?
Bəli, qanda hemoqlobinin və dəmirin az olması bədənə oksigen daşınmasını çətinləşdirir və bu da hipotenziya əlamətlərinə (başgicəllənmə, yorğunluq) yol açır.
4. Gənclərdə aşağı təzyiq normaldırmı?
Xüsusilə arıq və aktiv gənclərdə, idmançılarda təzyiqin 100/60 civarında olması çox vaxt normal və sağlamlıq göstəricisidir. Əgər şikayət yoxdursa, müalicəyə ehtiyac yoxdur.
5. Aşağı təzyiq baş ağrısı edirmi?
Bəli, beyinə kifayət qədər qan getmədikdə dumanlı baş ağrıları və ya küt ağrılar hiss oluna bilər.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
