Ürəyimiz, bütün orqanizmə qan və oksigen daşıyan yorulmaz bir mühərrikdir. Lakin bəzən bu mühərrik müxtəlif səbəblərdən öz gücünü itirir və əvvəlki kimi effektiv işləyə bilmir.
Xalq arasında tez-tez “zəif ürək” kimi adlandırılan bu vəziyyət, tibbi dildə ürək çatışmazlığı (və ya kardiomiopatiya) kimi tanınır.
Zəif ürək o demək deyil ki, ürəyiniz dayanıb və ya işləmir. Bu, sadəcə olaraq ürək əzələsinin bədənin ehtiyac duyduğu qədər qanı pompalamaqda çətinlik çəkdiyini göstərir.
Təəssüf ki, bir çox insanlar ilkin əlamətləri adi yorğunluq və ya yaşlanma ilə əlaqələndirərək həkimə gec müraciət edirlər. Halbuki, zəif ürək əlamətləri vaxtında aşkar edilərsə, düzgün müalicə ilə həyat keyfiyyətini qorumaq tamamilə mümkündür.
Bu məqalədə ürəyinizin zəiflədiyini göstərən əsas işarələri, səbəbləri və xəstələri ən çox maraqlandıran sualların cavablarını tapa bilərsiniz.
Əsas zəif ürək əlamətləri nələrdir?
Ürək funksiyası zəiflədikdə bədəndə maye toplanması və oksigen çatışmazlığı yaranır. Bu da özünü müxtəlif simptomlarla büruzə verir. Ən yayılmış əlamətlər aşağıdakılardır:
1. Təngnəfəslik (Dispnoe)
Zəif ürəyin ən klassik əlaməti nəfəs darlığıdır. Əvvəllər rahatlıqla çıxdığınız pilləkənləri indi çıxarkən boğulursunuzsa və ya sadə ev işləri görərkən belə nəfəsiniz çatışmırsa, diqqətli olmalısınız.
Xüsusi qeyd: Əgər gecə uzanarkən nəfəsiniz daralırsa və rahat yatmaq üçün yastıqların sayını artırmaq məcburiyyətində qalırsınızsa (ortopnoe), bu, ürək çatışmazlığının ciddi siqnalı ola bilər.
2. Ayaqlarda və topuqlarda Şişkinlik (Ödem)
Ürək qanı kifayət qədər güclə vura bilmədikdə, qan damarlarda durğunluq yaradır və maye toxumalara sızır. Cazibə qüvvəsinin təsiri ilə bu maye ən çox ayaqlarda, topuqlarda və bəzən qarın nahiyəsində toplanır. Axşama doğru ayaqqabılarınızın dar gəlməsi buna işarədir.
3. Daimi yorğunluq və halsızlıq
Bədən orqanlarına və əzələlərə kifayət qədər oksigenli qan getmədikdə insan özünü daim halsız hiss edir. Səhər yuxudan duranda belə yorğun olmaq və ya qısa gəzintidən sonra tükənmək zəif ürək əlamətləri arasında yer alır.
4. Sürətli və ya Nizamsız Ürək Döyüntüsü (Çarpıntı)
Zəifləmiş ürək, qan çatışmazlığını kompensasiya etmək üçün daha sürətli döyünməyə çalışır. Bu zaman siz sinənizdə “quş çırpınması” kimi hiss və ya nizamsız döyüntülər (aritmiya) hiss edə bilərsiniz.
5. İnadkar öskürək və ya xırıltı
Ciyərlərdə maye toplanması (ağciyər ödemi) quru və ya bəlğəmli öskürəyə səbəb ola bilər. Bəzən bəlğəm çəhrayı köpük şəklində ola bilər ki, bu da təcili həkim müdaxiləsi tələb edən bir vəziyyətdir.
Ürək niyə zəifləyir? (Əsas Səbəblər)
Ürək durduq yerdə zəifləmir. Adətən buna uzun müddət davam edən və nəzarət olunmayan digər xəstəliklər səbəb olur:
Hipertoniya (Yüksək qan təzyiqi): Ürək yüksək təzyiqə qarşı qan vurmaq üçün daha çox güc sərf edir və zamanla əzələ qalınlaşaraq zəifləyir.
İşemik xəstəlik və İnfarkt: Damar tıxanıqlığı nəticəsində ürək əzələsinin bir hissəsi ölür və ya zədələnir, bu da nasos funksiyasını azaldır.
Ürək Qapaq Xəstəlikləri: Qapaqların tam açılmaması və ya qapanmaması ürəyin iş yükünü artırır.
Diabet və Piylənmə: Bu metabolik pozuntular ürək əzələsinin strukturunu pozaraq zəifliyə gətirib çıxarır.
Tez-Tez Verilən Suallar
1. Zəif ürək tam müalicə olunurmu?
Ürək çatışmazlığı adətən xroniki (uzunmüddətli) bir vəziyyətdir. Tamamilə “yox olması” nadir hallarda (məsələn, səbəb aradan qaldırıldıqda) mümkün olsa da, əksər hallarda məqsəd xəstəliyi nəzarətdə saxlamaqdır. Düzgün dərman müalicəsi və həyat tərzi ilə ürəyin funksiyasını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırmaq və ömrü uzatmaq mümkündür.
2. Ürəyi zəif olanlar necə qidalanmalıdır?
Qidalanma müalicənin əsas hissəsidir. Ən vacib qayda duz qəbulunu kəskin azaltmaqdır. Duz bədəndə su saxlayır, bu da ürəyin yükünü artırır və şişkinliyə səbəb olur. Həmçinin yağlı qızartmalardan uzaq durmaq, meyvə-tərəvəzə üstünlük vermək və həkimin təyin etdiyi miqdarda maye qəbul etmək lazımdır.
3. EKQ (Kardioqramma) ürək zəifliyini göstərirmi?
EKQ ürəyin elektrik fəaliyyətini göstərir və keçirilmiş infarkt və ya ritm pozğunluğu kimi səbəbləri aşkar edə bilər. Lakin zəif ürək əlamətlərinin dəqiq diaqnozu və ürəyin “atma gücünü” (fraksiyasını) ölçmək üçün “Exokardioqrafiya” (Ürək USM-i) müayinəsi mütləqdir.
4. Zəif ürəklə idman etmək olarmı?
Ağır idman növləri qadağan olsa da, hərəkətsizlik də ziyandır. Həkiminizlə məsləhətləşərək yüngül yürüyüşlər etmək ürək əzələsinin tonusunu saxlamağa kömək edir. Nəfəs darlığı yaradan hərəkətlərdən qaçınmaq şərtdir.
5. Gecələr niyə boğulma hissi yaranır?
Ürək zəif olduqda, siz uzanan zaman ayaqlardakı və qarın boşluğundakı maye cazibə qüvvəsi ilə ağciyərlərə doğru yerdəyişmə edir. Bu da ağciyərlərin həcmini kiçildir və boğulma hissi yaradır. Buna tibbdə “paroksizmal gecə dispnoesi” deyilir və müalicə tələb edən ciddi bir simptomdur.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq kardioloq həkimə müraciət edin.
